Jakie znaki bezpieczeństwa występują w poszczególnych rodzajach grup?

Według danych GUS w 2021 r. zgłoszono ponad 68500 osób poszkodowanych w wypadkach przy wykonywaniu pracy, co stanowi blisko 10% więcej niż w 2020 r. Zwiększyła się również liczba osób poszkodowanych przypadająca na 1000 pracujących (wskaźnik wypadkowości) z 4,62 w 2020 r. do 5,10 w 2021 r.

W prawidłowo funkcjonujących instytucjach publicznych, szkołach, przedsiębiorstwach i innych obiektach użytkowanych przez wiele osób bardzo ważne jest określenie tego, co wolno, oraz czego nie powinno się w danym miejscu robić. Wpływa to nie tylko na właściwe działanie obiektu, ale też na bezpieczeństwo znajdujących się w nim ludzi. Do określania norm zachowań służą wykonane z odpornego na różnice temperatur oraz uszkodzenia mechaniczne znaki bezpieczeństwa, które wykorzystują znormalizowane obrazki oraz krótkie informacje tekstowe.

Znaki bezpieczeństwa:

Zgodnie z definicją, znak bezpieczeństwa to znak podający ogólny komunikat bezpieczeństwa, uzyskany przez połączenie koloru i kształtu geometrycznego, który poprzez dodanie symbolu graficznego nadaje szczególny komunikat bezpieczeństwa (tł. ISO 7010:2011),

Rodzaje znaków bezpieczeństwa – podział podstawowy:

Jakie znaki bezpieczeństwa występują w poszczególnych rodzajach grup? Podstawowe kategorie znaków bezpieczeństwa to znaki: nakazu, zakazu, ostrzegawcze i informacyjne. Każdą kategorię charakteryzuje określony kształt, kolorystyka i rodzaj komunikatu. Ma to na celu łatwe rozpoznanie i zrozumienie komunikatu.

Znaki nakazu

Określają czynności i zachowania, które należy zastosować na danym obszarze.

• Kształt i kolor: niebieskie koło z białym piktogramem; kolor niebieski powinien zająć przynajmniej 50% całej tabliczki znaku
• Opis: bez opisu lub z opisem
• Przykładowe znaki nakazu: nakaz stosowania maseczki, nakaz kierunku przejścia, nakaz stosowania zamknięcia.

Znaki zakazu

Znaki zakazu określają jakie czynności i działania są zabronione w danym miejscu lub na danym obszarze.

• Kształt i kolor: białe koło z czerwoną obwódką i czarnym, przekreślonym na czerwono piktogramem
• Opis: bez opisu lub z opisem (opis pozwala doprecyzować zakaz, komunikat powinien być maksymalnie zwięzły, krótki i prosty),
• Przykładowe znaki zakazu: zakaz wejścia, zakaz palenia tytoniu, zakaz używania telefonów komórkowych.

Znaki ostrzegawcze

Znaki ostrzegawcze mają za zadanie określać miejsca lub obszary w których powinniśmy zachować szczególną ostrożność.

• Kształt i kolor: żółty trójkąt z czerwoną obwódką i czarnym piktogramem,
• Opis: bez opisu lub z opisem (opis pozwala doprecyzować zakaz, komunikat powinien być maksymalnie zwięzły, krótki i prosty),
• Przykładowe znaki ostrzegawcze: ostrzeżenie przed skażeniem biologicznym, ostrzeżenie przed strefą zagrożoną wybuchem, ostrzeżenie przed otwartym ogniem

Znaki informacyjne

Zadaniem znaków informacyjnych jest przekazanie odbiorcy o rozmieszczeniu najważniejszych elementów związanych z bezpieczeństwem, np. wyjść ewakuacyjnych, sprzętu medycznego, czy telefonu alarmowego.

• Kształt i kolor: zielony kwadrat z białą obwódką i białym piktogramem,
• Opis: bez opisu lub z opisem (opis pozwala doprecyzować zakaz, komunikat powinien być maksymalnie zwięzły, krótki i prosty),
• Przykładowe znaki informacyjne: wyjście ewakuacyjne, strzałki kierunkowe, apteczka.

Oprócz podstawowego podziału opisanego powyżej, znaki bezpieczeństwa dzielą się także na trzy kategorie dodatkowe, w ramach których mogą znajdować się jednocześnie znaki zakazu i nakazu, jak również znaki ostrzegawcze i informacyjne. Wszystkie znaki bezpieczeństwa podlegają w tym przypadku ujednoliconym normom międzynarodowym ISO, gwarantującym ich uniwersalną czytelność.

Szczególne rodzaje znaków bezpieczeństwa:

Znaki bezpieczeństwa ochrony przeciwpożarowej

Znaki ochrony przeciwpożarowej mają za zadanie ostrzegać przed niebezpieczeństwem pożaru, a w przypadku wystąpienia pożaru mają za zadanie usprawnić akcję gaśniczą np. poprzez wskazanie miejsc rozmieszczenia sprzętu przeciwpożarowego. Ich celem jest także ochrona przed skutkami pożarów (i innych zdarzeń / klęsk żywiołowych) lub ich minimalizowanie.

Do znaków ochrony przeciwpożarowej zaliczamy przede wszystkim znaki ewakuacyjne, ale nie tylko. Do znaków ochrony przeciwpożarowej zaliczane są także znaki zakazu i znaki ostrzegawcze, które w czytelny sposób określają sposób zachowania, wskazują miejsca potencjalnie niebezpieczne lub składy materiałów łatwopalnych. Znaki te zakazują podejmowania konkretnych czynności lub ostrzegając przed nimi.

Znaki bezpieczeństwa ewakuacyjne

Znaki ewakuacyjne należą do grupy znaków informacyjnych (białe piktogramy na zielonym tle). Są one jednym z najistotniejszych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej. Intuicyjne znaki ewakuacyjne ułatwiają orientację w terenie i umożliwiają szybką i sprawną ewakuację w sytuacjach zagrożenia. Zadaniem znaków ewakuacyjnych jest wyznaczenie bezpiecznych i najkrótszych dróg ewakuacyjnych oraz wskazanie rozmieszczenia elementów systemu ochrony przeciwpożarowej takich jak apteczki, wyjścia ewakuacyjne, miejsca zbiórki do ewakuacji.

Znaki bezpieczeństwa BHP

Znaki bezpieczeństwa BHP to szczególny rodzaj znaków bezpieczeństwa. Są one stosowane obligatoryjnie we wszystkich zakładach pracy, halach magazynowych, biurach, galeriach handlowych czy instytucjach publicznych.

Kwestie wykorzystania rodzajów znaków bezpieczeństwa BHP oraz sposobu ich rozmieszczenia regulowane są przez:

• Kodeks Pracy (zgodnie z którym pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy)
• rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (wskazujące miejsca występowania zagrożeń dla pracowników i prawidłowy sposób ich oznakowania)
• Konstytucję Rzeczypospolitej (gwarantującą każdemu obywatelowi prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy).

Stosowanie znaków bezpieczeństwa:

Głównym zadaniem znaków i sygnałów bezpieczeństwa jest informowanie pracowników o zagrożeniach, które występują w danym zakładzie pracy. Wszystkie takie miejsca, powinny zostać oznakowane widocznymi znakami lub kolorami bezpieczeństwa.

Do poprawnego zastosowania znaków bezpieczeństwa należy:

• dokonać analizy oceny ryzyka zawodowego,
• zastosować wszystkie możliwe środki eliminujące to ryzyko
• zapewnić pracownikom informacje dotyczące ich stosowania

W zależności od specyfiku zakładu pracy oraz jego potrzeb powinno się stosować:

• stałe znaki bezpieczeństwa (np. zakazu, ostrzegawcze, nakazu, ewakuacyjne),
• tymczasowe znaki bezpieczeństwa (np. sygnalizowanie niebezpieczeństwa, kierowanie ludźmi wykonującymi niebezpieczne czynności).

Zastosowanie znaków i barw bezpieczeństwa nie spełni jednak swojej funkcji bez odpowiedniego przeszkolenia i poinformowania pracowników. Wszystkie osoby wykonujące pracę w miejscu potencjalnie zagrożonym powinny otrzymać:

• wyjaśnienie znaczenia znaków i sygnałów,
• zasady zachowania się pracowników, gdy natkną się na dany znak lub sygnał,
• konsekwencje nieprzestrzegania ustalonych zasad postępowania.

Szczegółowe instrukcje mogą zostać przekazane na szkoleniach stanowiskowych lub w formie łatwej do przyswojenia informacji pisemnej (np. w formie ulotki). Stosowane są również instrukcje w formie tablic informacyjnych. Dobrą praktyką jest również zaproszenie pracowników lub ich przedstawicieli do konsultacji z zakresu stosowania znaków bezpieczeństwa i barw bezpieczeństwa w firmie.

Pamiętajmy również o tym, aby regularnie dbać o jakość dostępnych znaków bezpieczeństwa poprzez ich czyszczenie, konserwację lub wymianę – jeżeli nie są w dobrej jakości.

Zasady stosowania znaków bezpieczeństwa i sygnałów bezpieczeństwa

Aby odpowiednio zaplanować ilość i umiejscowienie znaków bezpieczeństwa powinniśmy na początek przeprowadzić analizę zagrożeń występujących w zakładzie pracy – ich rodzajów i poziomów. Wszystkie znaki bezpieczeństwa powinny być stosowane jako znaki stałe. Muszą być one czytelne, dobrze widoczne/słyszalne.

Pamiętajmy o dostosowaniu sygnałów i znaków bezpieczeństwa do możliwości percepcyjnych naszych pracowników, zwłaszcza, jeżeli ich zdolność widzenia lub słyszenia naszych jest ograniczona w związku z zastosowaniem środków ochrony indywidualnej.

Na co zwrócić uwagę przy planowaniu rozmieszczenia znaków bezpieczeństwa?

• Nie stosuj zbyt wielu znaków lub sygnałów blisko siebie;
• Nie używaj dwóch sygnałów świetlnych, które mogą być łatwo pomylone,
• Nie używaj sygnału świetlnego blisko innego źródła światła,
• Nie używaj dwóch sygnałów dźwiękowych jednocześnie
• Dostosuj sygnał dźwiękowy do natężenia hałasu w otoczeniu
• Sprawdź znaczenie stosowanego znaku ostrzegawczego
• Upewnij się, że wykorzystujesz wystarczającą liczbę znaków lub sygnałów oraz ich odpowiednie umiejscowienie,
• Zadbaj o odpowiedni stan techniczny i prawidłowe funkcjonowanie urządzeń sygnalizacyjnych